Abdüllatif bin Abdullah

Abdüllatif bin Abdullah'ın Mardin'le bağı, şehrin merkezinde bugün de ibadete açık bir camidir. Latifiye Camii, Cumhuriyet Meydanı'nın güneyinde, meydanın yaklaşık elli metre aşağısında yer alır. Kültür ve Turizm Bakanlığı yapıyı Mardin'deki son dönem Artuklu eserleri arasında sayar.

Yapı yalnızca bir ibadet yeri olarak kurulmadı. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi'ne göre avlunun doğu ve batı kanatlarında iki katlı medrese bölümleri bulunur; cami, bir eğitim yerini de içinde barındırır.

Caminin bir de yazılı kaydı vardır. Mihrap duvarında, pencerelerin üstünü de dolaşan çok uzun bir vakfiye kitabesi yer alır. Vakfiye, bir hayır kurumunun gelirlerini ve işleyişini belirleyen belgedir; Latifiye Camii'nde bu belge taşa işlenmiştir.

Yapının ahşap işleri de ayrıca anılır. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Mardin tanıtımı caminin giriş kapılarını, minberini ve mahfilini geç dönem Selçuklu ahşap işçiliğinin önemli örnekleri arasında gösterir.

Abdüllatif bin Abdullah'ın hayatına dair kaynaklarda yer alan bilgi, adı ve görev yaptığı dönemle sınırlıdır. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın tanıtımı, Abdüllatif bin Abdullah'ın Artuklu sultanlarından Melik Salih ve Melik Muzaffer zamanında görev aldığını yazar. Doğum ve ölüm tarihleri ile görevinin unvanı kaynaklarda yer almaz.

Bu durum dönemin Mardin'i için olağandır. Geriye kalan kayıt çoğu zaman kişinin kendisi değil, yaptırdığı yapı ve o yapının kitabesidir; Abdüllatif bin Abdullah'ın adını bugüne taşıyan da caminin giriş kapısındaki kitabedir.

Caminin tarihi Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi'nde hicrî 772, miladi 1371 olarak verilir. Maddeyi yazan Ara Altun, tarihi giriş kapısındaki kitabeye dayandırır.

Latifiye Camii bugün Mardin'in Artuklu ilçesinde, Cumhuriyet Meydanı'nın güneyinde durur. Yapı tamamen kesme taştan örülmüştür ve enine dikdörtgen planlıdır; ana mekânın ortasında tromplu bir mihrap önü kubbesi yükselir. İki renkli taştan yapılmış üç dilimli kemerli taçkapıda geometrik örgü motifleri ve yıldızlı bezemeler görülür. Ana mekâna avludan üç kapıyla girilir ve yapının kuzey tarafında bir sebil bulunur.

Bugünkü minare özgün değildir. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın tanıtımı minarenin Mısır Valisi Muhammed Ziya Tayyar Paşa tarafından yapıldığını, bugünkü minarenin ise Musul Valisi Gürcü Mehmet Paşa tarafından yaptırıldığını yazar. Bakanlık bu minare için 1845 yılını, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi hicrî 1262, miladi 1846 yılını verir; hicrî 1262 yılı 1845'in son günlerinde başlayıp 1846'da sona erdiği için iki kayıt birbirine çok yakındır. Yapıda 1968'de kuzey kanadın duvarlarla kapatılması gibi önemli değişiklikler yapıldı.