Yöresel sözlük

Mardin'deki yer ve yemek adları ne demek?

Mardin'in yerlerinin ve yemeklerinin adı çoğu zaman bir şey anlatıyor: kimin yaptırdığını, neyin yapıldığını, hangi dilden geldiğini. Burada her adın anlamı, onu açıkça söyleyen bir kaynağa dayanıyor.

yer adı: 48
yemek adı: 15
ayrı kaynak sitesi: 14

Kısa cevap — Mardin'de adlar

Bu sayfada Mardin'deki 48 yerin ve 15 yemeğin adı açıklanıyor. Her açıklama, adın anlamını ya da kökenini açıkça yazan resmî ya da akademik bir kaynağa dayanıyor; kaynaklar ayrıştığında iki anlatım da yazılı.

Yer adları

Türk alfabesine göre. Her adın altında kaynağı ve sitedeki sayfası.

223. Tabiat Parkı GAP Şelalesi: Adındaki '223.', alanın Türkiye'nin 223. tabiat parkı ilan edilmesinden gelir.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Abbaralar: Abbara, Mardin'de evlerin altından geçen, üstü tonozla örtülü sokak geçitlerinin adıdır. TDK Derleme Sözlüğü 'abara' kelimesinin Mardin'deki anlamını 'tünel' diye kaydeder.Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi · Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü · TDK Derleme SözlüğüSayfası
Abdülkadir Paşa Konağı: Konağı 19. yüzyılın sonlarında Meclis-i İdare üyesi Abdülkadir Paşa yaptırmıştır; konak onun adını taşır.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Abdüllatif Camii / Latifiye Camii: Camiyi, kapısındaki kitabeye göre 1371'de, iki Artuklu sultanına hizmet etmiş Abdüllatif bin Abdullah yaptırmıştır; cami onun adını taşır.Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi · Mardin ValiliğiSayfası
Anıtlı Meryem Ana Kilisesi: Kilisenin Süryanice adı Yoldath (Yoldoth) Aloho'dur ve 'Tanrı'nın Annesi' demektir. Arapçada 'bakire' anlamına gelen El Hadra adıyla anılır.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü · Kültür PortalıSayfası
Bab Es Sur / Melik Mahmud Camii: Halk arasındaki Melik Mahmud adı, Artuklu hükümdarı Melik Mahmud'un kabrinin burada olmasından gelir.Kaynak: Mardin Valiliği · Mardin Artuklu ÜniversitesiSayfası
Bakırcılar Çarşısı: Çarşı tamamen bakırcı esnafına aitti; Kazancılar Çarşısı da denir. Eskiden Mardin'de mutfak eşyalarının neredeyse hepsi bakırdandı.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Boncuklu Tarla: Alan adını, kazılarda çıkan küçük buluntular arasında öne çıkan boncuklardan alır; yaklaşık 90 mezardan 100 binden fazla boncuk çıkmıştır.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Cevat Paşa Camii: Camiyi Cevat Paşa yaptırmıştır; Midyat'ın Cevat Paşa eliyle imar gördüğü yıllarda kışla ve Ulu Cami ile birlikte yapılmıştır.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü · Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Çağ Çağ Suyu ve Vadisi: Çağçağ (Çağçağa) suyunun Eskiçağ'daki adı Mygdonios'tur.Kaynak: TDV İslam AnsiklopedisiSayfası
Dara Antik Kenti: Antik ve Orta Çağ tarihçilerine göre Pers kralı III. Darius'un Büyük İskender'le savaşta öldüğü yer sonradan Dara diye anılmış; adın buradan geldiği varsayılır. Kenti kuran Doğu Roma imparatoru Anastasius ona kendi adını (Anastasiopolis) vermiş, ama halk Dara adını yaşatmıştır.Kaynak: Mardin Valiliği · Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Dargeçit: Tarih boyunca Kher-Boran, Kfar-Boran, Kerburan ve Kerboran gibi adlarla anılmıştır.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü
Derik: İki açıklama var: Farsçada 'dikenlik' demek olan Dirrik kelimesinin zamanla değişmesi; ya da yerel dilde 'kilise' anlamına gelen 'Der' kelimesinden gelip 'kiliseler diyarı' anlamı taşıması.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Derinsu Mağarası: Derinsu köyündeki mağaranın içinde bir yeraltı gölü olduğu için ona Deniz Mağarası da denir.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Deyrulzafaran Manastırı: Arapçada 'deyr' manastır, 'zaferan' safran demektir; ad 'Safran Manastırı' anlamına gelir. Çevresinde yetişen safran yüzünden 15. yüzyıldan sonra bu adla anılmış; önceleri Mor Şleymun, sonra Mor Hananyo Manastırı diye bilinmiştir.Kaynak: Mardin Valiliği · Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Emineddin Külliyesi: Külliyenin yapımını Artuklu sultanı Necmeddin İlgazi'nin kardeşi Emineddin başlatmış, sultan tamamlatmıştır; külliye onun adını taşır. Halk arasındaki Mâristan adı, külliyedeki hastaneden (şifahane) gelir.Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi · Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Firdevs Köşkü: Firdevs Farsça kökenli bir kelimedir ve 'cennet, cennet bahçesi' demektir.Kaynak: TDK Kişi Adları SözlüğüSayfası
Hatuniye Medresesi: Kitabesindeki adı Hatuniye'dir. Halk arasında, medreseyi yaptıran Sitti Radviyye'nin (Raziye) adıyla da anılır; bu kadın Artuklu hükümdarı Kutbeddin İlgazi'nin annesidir.Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi · Mardin ValiliğiSayfası
Kasımiye Medresesi: Yapımına Artuklular başlamış, 15. yüzyılda Akkoyunlular bitirmiştir; bu yüzden onu tamamlatan Akkoyunlu hükümdarı Sultan Kasım'ın (Kasım Padişah) adıyla anılır.Kaynak: Mardin Valiliği · Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Keldani Kilisesi: Kilise Keldani Katolik cemaatine ait olduğu için bu adla anılır.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Kızıltepe: Bilinen en eski adı Dunaysır'dır. Sonra Koçhisar denmiş; aynı adlı başka yerlerle karışmasın diye 'Mardin Koçhisarı' diye anılmıştır. 1931'de Kızıltepe adıyla ilçe olmuştur.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü · Kızıltepe BelediyesiSayfası
Mardin: Adın kökeni kesin değil. Süryani kaynaklarında Marde, Arap kaynaklarında Mâridîn diye geçer; bugünkü ad Mâridîn'den gelir. Bir görüşe göre ad, buraya yerleştirilen savaşçı Marde kavmiyle ilgilidir; bir başka görüşe göre 'kaleler' anlamına gelen Merdin'den gelir.Kaynak: TDV İslam AnsiklopedisiSayfası
Matiate Yeraltı Şehri / Estel Mağaraları: Matiate, Asur yazıtlarında Midyat için geçen addır; bir rivayete göre 'mağaralar kenti' anlamına gelir. Midyat Belediyesi adı 'Mağara Kenti/Vatanım' diye açıklar.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü · Midyat BelediyesiSayfası
Mazıdağı: Eski adı Şamrah'tır; bu adı Diyarbakır'dan Şam'a giden kervan yolu üzerinde olduğu için almıştır. Mazıdağı adı ise çevresini saran dağların mazı ağaçlarıyla kaplı olmasından gelir.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü
Midyat: Adın kökeni kesin değil. Bir görüşe göre Farsça, Arapça ve Süryanice karışımı bir sözden gelir ve 'ayna' demektir; bir rivayete göre de Asur yazıtlarında geçen ve 'mağaralar kenti' anlamına gelen Matiate'den gelir.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü · Midyat BelediyesiSayfası
Mor: Süryaniler, Hristiyanlıktaki 'aziz' kavramını 'Mor' sözüyle karşılar; Mor Gabriel, Mor Yakup gibi adlardaki 'Mor' bu yüzden azizi gösterir.Kaynak: Hakemli makale (DergiPark)
Mor Barsavmo Kilisesi: Kilise, mucizeleri ve erdemleriyle tanınan, 'çilekeşlerin başı' diye bilinen aziz Mor Barsavmo'nun adını taşır.Kaynak: Mardin ValiliğiSayfası
Mor Behnam / Kırklar Kilisesi: Kilise Mor Behnam ile kız kardeşi Saro adına yapılmıştır; iki adı da erken dönem Hristiyan efsanelerine dayanır. Kültür Envanteri'ne göre 1170'te kırk şehidin kemikleri buraya getirildiği için Kırk Şehit (Kırklar) Kilisesi denmiştir.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü · Mardin Valiliği · Kültür PortalıSayfası
Mor Evgin Manastırı: Manastır adını, kurucusu sayılan aziz Mor Evgin'den alır. Rivayete göre Mor Evgin Mısır'da Kızıldeniz kıyısında inci dalgıcıydı ve 340 dolaylarında buraya gelip manastırı kurdu.Kaynak: Mardin Valiliği · Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Mor Gabriel Manastırı / Deyrulumur: Bugünkü adı, Turabdin Metropoliti Mor Gabriel'den (634-668) gelir. Deyrulumur adı, Süryanicede 'rahiplerin meskeni' demek olan Dayro d'Umro'dan türemiştir. İlk dönemde kurucularına nispetle Mor Şmuel ve Mor Şemun Manastırı diye bilinmiştir.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Mor Hobil - Mor Abrohom Manastırı: Manastır, adını 5. yüzyılda onu kuran ve Mor Gabriel Manastırı'nda yetişmiş iki keşişten, Abraham (Abrohom) ile Hobel'den (Hobil) alır.Kaynak: Mardin Valiliği · Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Mor Yakup Kilisesi: Kilise, 309'da Nusaybin piskoposu olan ve aziz kabul edilen Mor Yakup'un adını taşır; yapımını da 313'te o başlatmıştır.Kaynak: Mardin Valiliği · Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Nusaybin: Asurlular döneminde adı Nasibina idi; büyük ihtimalle Sami dillerden gelen bu ad Nisibis, Nsebin gibi biçimlerle de geçer. Arap kaynaklarındaki Nasîbîn yazımı Türkçede Nusaybin olmuştur.Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi · Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Ömerli: Bugünkü Ömerli ilçe merkezinin eski adı Maserti'dir; Maserti köyü Savur'a bağlı bir bucakken 1953'te ilçe olmuştur.Kaynak: Ömerli Kaymakamlığı
Pir Hattap Türbesi: Türbe, Ömürlü köyüne din anlatmak için gelip burada öldüğü ve gömüldüğü söylenen Pir Hattap'ın adını taşır. Hakkında yazılı belge yoktur; bir din bilgini olduğu anlatılır.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü · Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Savur: Asur kayıtlarında geçen Şaru kentinin Savur olduğu ileri sürülür. Bizans döneminde Sauras, Sasaniler döneminde Staor diye anılmıştır.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü · Savur BelediyesiSayfası
Selman-i Pak: Ad, sahabeden Selman-ı Farisi'nin Selman-ı Pak diye de anılan adıdır. Anlatılana göre Hz. Muhammed'i tıraş ettiği için berberlerin piri sayılır; Nusaybin'deki mezarı/ziyaretgâhı ziyaret yeridir.Kaynak: Mardin Valiliği · Mardin Artuklu ÜniversitesiSayfası
Sultan Şeyhmus Türbesi: Türbe, Sultan Şeyhmus diye anılan zatın adını taşır; kaynağa göre onun asıl adı Şeyh Musa ez-Zuli'dir ve 1077-1164 arasında yaşamıştır.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Surp Kevork Ermeni Kilisesi: Kilisenin yerel adı Dera Sor'dur. Yapımında kırmızı toprak kullanıldığı için 'kırmızı kilise' denmiştir.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Şatana Ailesi Evi / Eski PTT Binası: Ev 1890'da Şatana ailesi tarafından Ermeni mimar Lole'ye yaptırıldığı için ailenin adıyla anılır; 1950'den sonra PTT binası olarak kullanıldığı için Eski PTT Binası da denir.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Şeyh Çabuk Camii: Cami, kaynağa göre Hz. Muhammed'e ulaklık etmiş olan Şeyh Çabuk adına yapılmıştır.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Tak-ı Zafer: Tak-ı zafer 'zafer takı' demektir: büyük zaferlerin ya da hükümdarların anısına yapılan, altından geçilen görkemli kemerli yapı.Kaynak: TDK Güncel Türkçe SözlükSayfası
Tarassut Kulesi: Tarassut Arapça kökenli bir kelimedir ve 'gözleme, gözlemek işi' demektir; ad 'gözleme kulesi' anlamına gelir.Kaynak: TDK Güncel Türkçe SözlükSayfası
Telkari Müzesi: Telkari, gümüş ya da altın tellerin örülmesiyle ya da bir yüzeye kakılmasıyla yapılan süsleme işidir; müze Midyat'ın bu gümüş işçiliğini sergiler.Kaynak: TDK Güncel Türkçe Sözlük · Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Tur Abdin: Mardin-Midyat eşiğinin eski adıdır; kaynaklara göre 'kulların dağı' ya da 'ibadet edenlerin dağı' anlamına gelir.Kaynak: Midyat Belediyesi · Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü
Yeşilli: Eski adı Rışmıl'dır. Yeşil örtüsü bol olduğu için Yeşilli adı verilmiştir.Kaynak: Yeşilli Kaymakamlığı
Zeynel Abidin Camii ve Türbesi: Cami, türbesi de burada bulunan ve Hz. Hüseyin soyundan gelen Molla Zeynelabidin'in adıyla anılır; külliyede kız kardeşi Sitti Zeynep'in türbesi de vardır.Kaynak: Mardin Valiliği · Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası
Zinciriye / İsa Bey Medresesi: Son Artuklu sultanı Melik Necmeddin İsa 1385'te yaptırdığı için Sultan İsa (İsa Bey) Medresesi denir. Halk arasındaki Zinciriye adı ise bir rivayete göre eskiden iki dilimli kubbe arasına zincir gerilmiş olmasından gelir.Kaynak: Mardin Valiliği · Mardin İl Kültür ve Turizm MüdürlüğüSayfası

Yemek adları

Türk alfabesine göre. Adın ne demek olduğu ve yemeğin kendi sayfası.

Alluciye: Adını Arapçada “alluc” denen papaz eriğinden alır. Kuzu eti, taze soğan ve ekşi papaz eriğiyle kısık ateşte pişen bir et yemeğidir.Kaynak: Türk Patent coğrafi işaret kaydıSayfası
Dağlı Leblebi: Leblebi Farsça kökenli bir kelime; kabuğu soyulup fırında kavrulan nohut demek. Mardin leblebisine “dağlı” denmesinin sebebi, Kültür Portalı'na göre leblebinin dağlanması.Kaynak: Kültür Portalı · TDK Güncel Türkçe SözlükSayfası
Firkiye: Adını Arapçada “firk” denen çağladan, yani badem, erik gibi meyvelerin körpe, ham hâlinden alır. Kuzu eti, taze soğan ve çekirdeği çıkarılmış çağlayla yapılan bir bahar yemeğidir.Kaynak: Türk Patent coğrafi işaret kaydı · TDK Güncel Türkçe SözlükSayfası
Imlebes: Mardin badem şekerinin yerel adı. Arapçadan gelen kelime “üzeri kaplanmış, örtülmüş” ya da “üzeri giydirilmiş” demek: kavrulmuş badem, şeker şerbetiyle onlarca kez kaplanarak yapılır.Kaynak: Türk Patent coğrafi işaret kaydı · Hakemli makale (DergiPark)Sayfası
Irkssud: Mardin'de meyan köküne verilen ad. Bu kökten yapılan ferahlatıcı şerbet, Mardin'in ramazan aylarındaki geleneksel içeceğidir.Kaynak: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü · TDK Güncel Türkçe SözlükSayfası
İkbebet: Tescil belgesine göre Arapça bir kelime; hamurun kahve fincanı gibi çukur bir biçime getirilmesini anlatır. Bulgur hamuru elde fincan gibi açılıp kıymalı harçla doldurulur ve suda haşlanır: haşlanmış içli köfte.Kaynak: Türk Patent coğrafi işaret kaydıSayfası
İncasiyye: Adını Arapçada “incas” denen mürdüm eriğinden alır. Kuzu eti, kuru mürdüm eriği, üzüm pekmezi ve arpacık soğanla pişen, hem tatlı hem ekşi bir yemektir.Kaynak: Türk Patent coğrafi işaret kaydıSayfası
Kelle Paça: İki Farsça kökenli kelimeden oluşur: kelle hayvanın pişmiş başı, paça ise ayağı demek. Hayvanın baş ve ayaklarından yapılan çorbadır.Kaynak: TDK Güncel Türkçe Sözlük · Türk Patent coğrafi işaret kaydıSayfası
Kibe: Kelime Arapçada “işkembe” demek. Kuzu işkembesinin küçük torbalar hâlinde dikilip pirinçli, etli harçla doldurulduğu ve haşlandığı işkembe dolmasıdır.Kaynak: Türk Patent coğrafi işaret kaydı · TDK Derleme Sözlüğü · Türk Patent coğrafi işaret kaydıSayfası
Lebeni: Adı Arapça “leben” kelimesinden gelir: bu kelime Arapçada “yoğurt”, bazı lehçelerde “süt” demektir; “lebeniye” biçimi “yoğurtlu” anlamına gelir. Mardin'de süzme yoğurt ve aşurelik buğdayla, muhallebi kıvamında pişirilen bir çorbadır.Kaynak: Hakemli makale (DergiPark) · Türk Patent coğrafi işaret kaydı · TDK Derleme SözlüğüSayfası
Meftune: Adı Arapça “meftûn” kelimesinden gelir; TDK Güncel Türkçe Sözlük'te “meftun” “vurgun” karşılığıyla verilir. Diyarbakır ve Mardin mutfağında sebzeyle pişirilen bir yemeğin adıdır.Kaynak: TDK Derleme Sözlüğü · TDK Güncel Türkçe SözlükSayfası
Peksimet: Rumca kökenli bir kelime; pişirildikten sonra dilimlenip yeniden kurutulan, uzun süre bozulmayan ekmek demek. Mardin'de fırınlarda poşet poşet satılan, çaya batırılarak yenen kuru ekmektir.Kaynak: TDK Güncel Türkçe Sözlük · TDK Derleme SözlüğüSayfası
Sembusek: Tescil belgesine göre Arapça kökenli bir kelime ve “kaplanan” anlamına geliyor. Kıymalı iç harcın, ikiye katlanan yuvarlak hamurla kapatılıp fırında ya da sacda pişirildiği bir yemektir.Kaynak: Türk Patent coğrafi işaret kaydıSayfası
Sütlaçlı Zerde: Zerde Farsça kökenli bir kelime ve şekerli pirinç peltesinin adı; sütlaç da süt, şeker ve pirinçle yapılan tatlı. Adı iki tatlının bir arada sunulmasını anlatır: Mardin'de önce kâselere sütlaç konur, soğuyunca üstüne zerde dökülür.Kaynak: TDK Güncel Türkçe Sözlük · Kültür PortalıSayfası
Zingil: Urfa ve Osmaniye ağızlarında lokma tatlısının adı. Mardin'de de hamurun yağda kızartılıp şerbete batırıldığı bir lokma tatlısıdır.Kaynak: TDK Derleme Sözlüğü · Hakemli makale (DergiPark)Sayfası

Bu anlamlar nereden geliyor?

Listeye yalnız anlamı ya da kökeni bir kaynakta açıkça yazan adlar girdi: TDV İslam Ansiklopedisi, Kültür Portalı, Bakanlık, valilik ve kaymakamlık sayfaları, Türk Patent tescil belgeleri, Türk Dil Kurumu sözlükleri ve hakemli makaleler. Yalnız tarifi ya da tarihi anlatan, adı açıklamayan kaynak yeterli sayılmadı; Wikipedia ve tanıtım siteleri kullanılmadı. Kaynaklar farklı açıklıyorsa iki anlatım birden yazıldı.

Son kontrol: 2 Ekim 2026