Aziz Sancar

Aziz Sancar'ın Mardin'le bağı doğum kaydından ibaret değil; şehre dönüp orada çalışmış bir isim.

8 Eylül 1946'da Savur'da, orta gelirli çiftçi bir ailenin sekiz çocuğundan yedincisi olarak doğdu. İlk ve orta öğrenimini Mardin'de tamamladı. Lise yıllarında futbolla ilgilendi ve bir dönem futbolcu olmayı düşündü; son sınıfta bundan vazgeçip yükseköğrenim için İstanbul'a gitti.

Asıl bağ dönüşle kuruldu. 1969'da İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi'nden birincilikle mezun olduktan sonra Amerika'ya gitmedi: iki yıl boyunca Savur'da sağlık ocağında hekimlik yaptı. Doğduğu ilçede, doğduğu ilçenin insanına hekimlik etti. Amerika'ya gidişi bu iki yıldan sonradır.

Sancar 1963'te İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi'ne girdi ve 1969'da birincilikle mezun oldu. Savur'daki iki yıllık hekimliğin ardından NATO-TÜBİTAK bursuyla Johns Hopkins Üniversitesi'ne gitti, orada bir buçuk yıl araştırma yaptı ve uyum sorunları sonrasında Türkiye'ye döndü. Eğitimini tamamlamak üzere yeniden Amerika'ya geçerek Dallas'taki Teksas Üniversitesi'nin moleküler biyoloji programına katıldı.

Dallas'ta, danışmanı Claud Stanley Rupert ile birlikte fotoliyaz adlı bir geni klonladı ve genetik mühendisliğiyle bakterilerde yüksek oranda çoğalttı. Bu genin kodladığı enzim, morötesi ışıkla zarar görmüş DNA'yı onarıyordu. Buluş, Sancar'a önce yüksek lisans, ardından 1977'de doktora derecesi kazandırdı.

1977-1982 arasında Yale Üniversitesi tıp fakültesinde çalıştı ve bu dönemde nükleotit kesim onarımı araştırmalarına başladı. 1997'den beri Kuzey Karolina Üniversitesi'nin biyokimya ve biyofizik bölümünde. Çalışma alanları DNA onarımı, hücre dizilimi, kanser tedavisi ve biyolojik saat; 415 bilimsel makale ve 33 kitap yayımladı.

Geliştirdiği maxicell tekniği ile kendi bulup adlandırdığı excinuclease enzimi terimi, Oxford Üniversitesi'nin Biyokimya ve Moleküler Biyoloji Sözlüğü'ne girdi; yani katkısı yalnız bir buluş değil, alanın diline yerleşen kavramlar. 2005'te ABD Ulusal Bilimler Akademisi'ne, 2006'da Türkiye Bilimler Akademisi'ne seçildi.

2015'te, DNA onarımına ilişkin çalışmaları nedeniyle Tomas Lindahl ve Paul Modrich ile birlikte Nobel Kimya Ödülü'nü aldı. Eşi biyokimya profesörü Gwen Boles Sancar ile birlikte kurduğu vakıf aracılığıyla Kuzey Karolina'da Türk öğrenciler için Carolina Türk Evi adlı bir misafirhane açtı.

Sancar bugün Amerika Birleşik Devletleri'nde çalışıyor. Savur ise Mardin'in ilçelerinden biri olarak ziyarete açık; sitedeki ilçe sayfasından şehrin bu bölümüne bakılabilir.