Melik Şemseddin Salih

Melik Şemseddin Salih'in Mardin'le bağı, şehri yarım yüzyıldan uzun süre yönetmiş olmasıdır. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi'nin Artuklular maddesi, el-Melikü's-Sâlih'in 1312-1364 yılları arasında elli yıldan fazla saltanat sürdüğünü yazar.

Bu uzun dönemin günümüze ulaşan izlerinden biri paradır. Mardin'de basılmış, hicrî 747, miladi 1346-1347 tarihli bir bakır sikke Classical Numismatic Group kataloğunda Melik Salih adına kayıtlıdır. Sikkenin bir yüzünde sola yürüyen bir aslan ve arkasında bir güneş yüzü tasviri yer alır.

İkinci iz edebiyattır. Diyanet Vakfı ansiklopedisine göre Safiyyüddin el-Hillî, Hille'deki siyasi çekişmelerden kaçarak 1300 ya da 1301 yılında Mardin'e geldi ve Artukluların hizmetine girdi. El-Hillî, Melik Salih'in babası II. el-Melikü'l-Mansûr Necmeddin Gazi'nin ve Melik Salih'in yazışma kâtibi olarak görev yaptı. Şairin başlıca eseri Dürerü'n-nuhûr, el-Artukıyyât adıyla da bilinir ve Necmeddin Gazi için yazılmış yirmi dokuz kasideden oluşur. El-Hillî 1323'te hacca gitmek üzere yola çıktı ve Mısır'a yöneldi.

Üçüncü iz soydur. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 1385'te Zinciriye Medresesi'ni yaptıran hükümdarın adını "Melik Necmettin İsa bin Muzaffer Davud bin El Melik Salih" biçiminde verir; medresenin banisi Melik Salih'in torunudur. Latifiye Camii'ni 1371'de yaptıran Abdüllatif bin Abdullah da bakanlığın tanıtımında Melik Salih ve Melik Muzaffer dönemlerinde görev alan biri olarak geçer.

Melik Şemseddin Salih, Mardin Artuklu hükümdarı II. el-Melikü'l-Mansûr Necmeddin Gazi'nin oğludur. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi'ne göre Necmeddin Gazi 1312'de öldü ve yerine oğlu Ali Alpı geçti; Ali Alpı'nın hükümdarlığı iki hafta kadar sürdü. Melik Salih'in saltanatı 1312'de, bu kısa dönemin ardından başladı.

Saltanat yılları bölgenin iki büyük gücü arasındaki çatışmaya denk geldi. Ansiklopediye göre Memlükler İlhanlılara karşı sürekli saldırılarda bulunduğu için, İlhanlılara tâbi olan Mardin Artukluları da sürekli rahatsız oldu.

Melik Şemseddin Salih hicrî 765, miladi 1364 yılında seksen yaşında öldü ve yerine oğlu el-Melikü'l-Mansûr Ahmed geçti. Ahmed'in dört yıllık saltanatından sonra 1368'de oğlu Mahmud tahta çıktı. Çok küçük yaşta olan Mahmud dört ay kadar tahtta kaldı; ardından amcası Dâvud Artuklu tahtını ele geçirdi. Dâvud 1376'da öldü ve yerine oğlu İsa geçti.

Kaynaklar bu hükümdarların unvanlarını farklı yazar. Diyanet Vakfı ansiklopedisi Dâvud'u Şemseddin, oğlunu Mecdüddin unvanıyla anar; Kültür ve Turizm Bakanlığı ise aynı kişileri Muzaffer Davud ve Necmettin İsa olarak kaydeder.

Melik Şemseddin Salih'in yaptırdığı kesin olarak kaydedilmiş bir yapı, bu sayfanın dayandığı kaynaklarda yer almaz. Döneminin ve soyunun izleri ise Mardin'in Artuklu ilçesinde bugün de görülebilir.

Latifiye Camii, Melik Salih ve Melik Muzaffer dönemlerinde görev almış Abdüllatif bin Abdullah'ın 1371'de yaptırdığı yapı olarak Cumhuriyet Meydanı'nın güneyinde durur. Melik Salih'in torunu Melik Necmeddin İsa'nın 1385'te yaptırdığı Zinciriye Medresesi de Medrese Mahallesi'nde ayaktadır. Adına Mardin'de basılmış bakır sikkeler bugün koleksiyonlarda yer alır; hicrî 747 tarihli bir örnek Classical Numismatic Group kataloğunda kayıtlıdır.