Melik Mansur Nasreddin Artuk Arslan

Nasreddin Artuk Arslan'ın Mardin'le bağı, şehrin merkezinde duran bir medrese ve camidir. Şehidiye Medresesi ile Camii'nin 1214'te birlikte yaptırıldığı kabul edilir.

Bağın gücü yapının konumundan da gelir. Şehidiye, şehrin kenarında değil Birinci Cadde üzerinde, Mardin'in gündelik hayatının içindedir; yüzyıllar boyunca bölge için eğitim ve ibadet merkezi olarak kullanıldı.

Yapının kaderi şehrin kendi tarihini de taşıyor. Özgün minare yıkıldı ve yerine bugünkü minare 1916-1917'de, Mardin'in taş yapılarının çoğunu inşa eden mimar Serkis Lole tarafından yapıldı. Yani yapı iki ayrı dönemin elinden geçmiştir: on üçüncü yüzyıl Artuklu taş işçiliği ve yirminci yüzyıl başı Mardin mimarlığı.

Bir sınır kaydedilmelidir: yapının banisi konusunda kaynaklar kesin konuşmuyor ve “yaptırıldığı sanılmaktadır” ifadesini kullanıyor. Bu sayfa da kaynakların izin verdiği ölçüde kesin konuşur.

Melik Mansur Nasreddin Artuk Arslan, Artukluların Mardin kolunda hüküm sürmüş sultanlardandır. Adı kaynaklarda Nasreddin Artuk Arslan ve Nasreddin Artuk Aslan biçimlerinde geçer.

Adına bağlanan yapı, on üçüncü yüzyılın başında, 1214'te tamamlanan Şehidiye Medresesi ve Camii'dir. Medrese revaklı avlu ve eyvan düzenindedir; cami bölümünde enlemesine iki sahın bulunur.

Yapı sekiz yüzyılı aşan ömründe birçok kez onarıldı ve değiştirildi. Kültür ve Turizm Bakanlığının kendi tanıtımına göre özgün durumundan pek az şey kalmıştır; en çok değişen bölüm cami kısmıdır.

Sultanın kişisel hayatına dair kaynak yoktur. Artuklu hükümdarlarının çoğunda olduğu gibi geriye kalan kayıt, yaptırdığı yapı ve o yapının kitabeleridir.

Artukluların Mardin kolu 1106'da kuruldu ve 1409'a dek, üç yüz yılı aşan bir süre şehri yönetti. Nasreddin Artuk Arslan bu uzun sıranın on üçüncü yüzyıl başındaki halkalarından biridir.

Şehidiye Medresesi ve Camii, Mardin'in Artuklu ilçesinde, Birinci Cadde üzerinde eski PTT binasının karşısında ayaktadır. Revaklı avlusu ve eyvanları görülebilir. Bugünkü minare özgün değildir: 1916-1917'de Serkis Lole tarafından yapıldı ve yapının Artuklu gövdesiyle yirminci yüzyıl başı işçiliğini yan yana gösteriyor. Yapı, Birinci Cadde boyunca yürüyen birinin Artuklu taş işçiliğiyle karşılaştığı ilk duraklardandır.