Serkis Lole

Serkis Lole'nin Mardin'le bağı, şehrin bugün gezilen sokaklarının bir bölümünü bizzat yapmış olmasıdır. Bu, bölümdeki öteki adlardan farklı bir bağdır: Lole şehir hakkında yazmadı ya da şehri yönetmedi; şehri inşa etti.

En bilinen yapısı Birinci Cadde'deki taş konaktır; Mardin sivil mimarlığının en iyi örneklerinden sayılır ve şehirde hâlâ eski PTT binası adıyla anılır. Konağın başlangıcını iki resmî kurum iki ayrı biçimde anlatır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre konak 1890'da Şatana ailesi için yapıldı ve 1950'den itibaren PTT binası oldu. Mardin Artuklu Üniversitesi'ne göre 19. yüzyılda Karsaslar ailesi için yapıldı; bina 1953'te Şahtanalar ailesinden satın alındı ve PTT kullanmaya başladı. İki anlatım, konağın mimarının Lole olduğunda birleşir.

İkinci yapı Cumhuriyet Meydanı yakınındaki Şahkulubey Konağı'dır. Üçüncüsü Kespo (Kasparyan) ailesinin konağıdır; Rönesans etkisi taşıyan üslubuyla dikkat çekti ve aile şehirden ayrıldıktan sonra önce Mardin Devlet Hastanesi, sonra Kız Sanat Okulu olarak kullanıldı.

Dördüncüsü bir onarımdır ve ustalığın ölçüsü olarak anlatılır: Şehidiye Camii'nin yıkılmış minaresini 1916-1917'de, iskele kurmadan yeniden yaptı.

Bağın son katmanı acı bir kayıttır ve tek cümlede geçilir: 1915'teki zorunlu göçün ardından Lole'nin kendi aile evi el değiştirdi.

Serkis Lole, Mardin'de çalışmış Ermeni mimarbaşıdır. Kaynaklarda adı Lole Serkis Gizo, Serkis Gizo ve Löle Serkiz biçimlerinde de geçer. Etkin olduğu dönem on dokuzuncu yüzyılın sonu ile yirminci yüzyılın başıdır.

Bilinen en ünlü işi Birinci Cadde'deki taş konaktır ve Mardin sivil mimarlığının önde gelen örneklerindendir. Yapım tarihi ve yaptıran aile kaynaktan kaynağa değişir: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü 1890 ve Şatana ailesi, Mardin Artuklu Üniversitesi 19. yüzyıl ve Karsaslar ailesi der.

Üslubu tek bir kalıba bağlı kalmadı. Kespo ailesi için yaptığı konak Rönesans etkisi taşıyan üslubuyla anıldı; Şehidiye Camii minaresinde ise eklektik bir üslup kullandı.

1916-1917'de Şehidiye Camii'nin yıkılmış minaresini yeniden yaptı. Bu iş, iskele kurulmadan yapılmış olmasıyla kaydedilmiştir.

Yaptığı yapıların bir kısmı sonradan kamu kurumlarına ev sahipliği yaptı: Birinci Cadde'deki konak hastane, otel ve uzun yıllar postane oldu; Kespo konağı önce devlet hastanesi, sonra Kız Sanat Okulu.

Lole'nin Mardin mimarlık mirasındaki rolü akademik çalışmalara da konu olmuştur.

Serkis Lole'nin yaptığı yapılar Mardin'in Artuklu ilçesinde, şehrin gezilen bölgesinde ayaktadır. Eski PTT binası olarak bilinen konak bugün Mardin Artuklu Üniversitesi'nin uygulama oteli olarak kullanılıyor; Cumhuriyet Meydanı yakınındaki Şahkulubey Konağı da görülebilir. Şehidiye Camii'nin minaresi de onun işidir ve Birinci Cadde'de, eski PTT binasının karşısındaki yapıda durur.